Lan la EJO tekki

Bépp làkk rafet na…

Dalal ak jàmm ci EJO, kërug móolukaay gu bees gi caaxaan taxul a jóg.

EJO, baatu kinyarwandaa bu xaw a kéemaane la ndax mu ngi tekkeendoo démb ak ëllëg. Nun nag, dafa mel ni Séex Anta Jóob mi nga xam ni moom rekk lanu mas a gëm, moo nu ko déey nu daldi koy bind. Loolu tekki ne li ëpp solo ci njàngaleem ‘’Njool-Céytu’’ moo di ne su nit ku ñuul bëggee jëm kanam, naatal ëllëgam, fàww mu xam démbu Afrig, xam it ne war na koo ndamoo.

Su ay doomi-Senegaal jukkee ci kàllaamay Ruwandaa seen turu këru-moolukaay am na lu tax : Séex Anta Jóob yàgg naa soññ doomi Afrig yépp ngir ñu jàppoo, doon benn, dooleel seen xeet.

Bépp làkk rafet na buy yee ci nit xel ma, di tudd ci jaam ngor la (Sëriñ Musaa Ka, taalifkat, 1883-1967)

Bubakar Bóris Jóob – ki sàkk EJO
Boubacar Boris Diop

Bubakar Bóris Jóob na ci fentaakon yi ñu gën a ràññee tey ci Afrig. Jot na fee bind ay téerey xeltu ak i kilib wànte téerey nettaleem yee tax turam siiw. Dafa cee génne juróom-benn ci tubaab teg ci yeneen ñaar ci wolof soog a sos EJO. EJO nag, dara taxu koo jóg lu dul jox seen gëdd làkki Afrig yépp, muy lu dëppoo ak li Séex Anta Jóob masul a tàyyee digle.

Jàngal li ci topp

Le temps de Tamango (1981), Les tambours de la mémoire (1990) ak Le Cavalier et son ombre (1997) bokk nañu ci téere yi tax ñu ràññee Bubakar Bóris Jóob ci wàllu ladab. Wànte Murambi, le livre des ossements (2000) moo gën a siiw ci li mu bind ci làkku tubaab. Muŋ ko jagleel Ruwandaa, di ci nettali ñaawteef yu jéggi dayo ya fa nguuru Kigali gi defoon ci atum 1994, tegale100 fan yoo xam ni bés bu Yàlla sàkk mu bóom 10.000 Tutsi.

Bubakar Bóris Jóob génne na yit ay téerey xeltu, di ci leeral ni mu gise nekkinu Afrig tey ak it ëllëgam. Mën nañ cee lim L’Afrique au-delà du miroir ak bi mu mujjee yaxal, La gloire des imposteurs, te mook jigéenam Aminata Dramane Traoré ñu ciy weccee xalaat.

Doomi Golo (2003) la njëkk a bind ci wolof waaye xaar na juróom-benni at soog koo tekkil boppam ci tubaab, tudde ko Les petits de la guenon (2009). Teewul mu am ñuy wéy naan bi téere biy génn ci wolof ak ci tubaab benn la, ngir rekk bëgg a biral ni làmmiñi réew mi safuñu kenn te mënuñ noo jëme fenn.

Ginnaaw gi lañ ko sotti ci español – El libro de los secretos (2015) – ak ci àngale – Doomi Golo, the Hidden Notebooks (2016).

Bu loolu weesoo, kërug móolukaay gu ñuy wax ‘’2709 books’’ (www.2709books.com) boole na Doomi Golo ak El libro de los secretos def leen benn téere kott, dugal ko ci Internet. Jéego bu am solo la ndax léegi nit ki mën naa toog fi mu toog jàngandoo Doomi Golo ci ñaari kàllaama, kàllaamay Kocc Barma Faal ak bu Miguel de Cervantes Saavedra.

Bubakar Bóris Jóob tekki na yit Une saison au Congo bu Aimé Césaire, tudde ko Nawetu deret (2015).

Bàmmeelu Kocc Barma mooy ñaareelu téere nettaleem ci wolof.

Sunu kurél

Ndey Koddu Faal

Njiitu EJO. Ndey Koddu Faal. Ba mu jàngee filósofi Iniwérsite Cheikh Anta Diop ba noppi la Ndey Koddu Faal bindu ciy daara yu mel ni Iseg ak Ensut, sàkku fa xam-xam bu wóor ci mbirum komers. Wànte ñàkkul ne dara masu koo ëppal solo ladab. Tàmm nay jàngat ay téerey fent ci surnaali Senegaal yi, xereñ ci lool, ba fi mu ne nii réew mi yépp jàpp na ne amu ci moroom. Bu loolu weesoo, Ajaa Koddu taxaw na temm ci suqali kàllaamay Afrig ak it dakkal nootaange tuut-tànk yi.

Oliwiyaa Géy

Jagalkat. Toogal EJO Amerig. Oliwiyaa – Maam Jaara - Géy, weeni ñetti réew la nàmp te di leen ndamoo ñoom ñépp, ñuy Frãs ak Senegaal ak Kanadaa. Mook boroom-këram, Yàlla may na leen benn bant. Ku xelam màcc la ci mbirum xamtéef, mu jànge ko Frãs soog a dem dëkki Kanadaa ci atum 2010. Bokk na ciy kurél fii ci Senegaal, moo xam Africaccueil la walla Covoyagement. Waaye jamono yii ci Covoyagement lay gën a yëngu, di kurél guy yombal dem beek dikk bi ak yóbbante yi diggante Senegaal, Kanadaa ak yeneen réew yuy doomi-Senegaal nekk.

Cerno Géy

Jagalkat. Toogal EJO Amerig. Ñaari iniwérsite – bu Grenoble ak bu Québec – ñoo déggoo jox Cerno Géy seen lijaasa bi gën a kowe ci filósofi. Am na yit mastëer ci xam-xamu pólitig bu iniwérsite bu Toulouse ca Frãs. Doonte sax mu ngay wéy di jàngale filósofi ca Kanadaa, Cerno dafa mas a gëm ni liggéeykat bi yilif boppam mooy li gën, ba tax koo bokk ci gone yi fi sosoon ciy jamono kërug-móolukaay gu ñuy wax Presses panafricaines. Moo sàkk it Africaccueil ak Co-voyagement, di leen jiite. Duggewu ko nag lenn lu dul yombal dem beek dikk bi ak yóbbante yi diggante Kanadaa ak Senegaal, ak fépp fuy doomi Senegaal nekk ci àddina si. Cerno yàgg nay xeex ngir Afrig soppi xeetu njàngaleem, tàmbalee ko ci Senegaal gi mu bëgg mu jox Wolof ak yeneeni làmmiñam seen gëdd.

Uséynu Béey

Jagalkat bi. Uséynu Béey a ngi juddoo Medinaa, doon jàngale koom-koom ba ni mu alaatereete. Wànte jàng ay téerey fent ak wecceey xalaat ci mbiri pólitig lu ko mas a ñor la. Moo tax bi fi goney Senegaal fippoo ci weeru Me 68, mu bokk ca njiit ya. Ci ginnaaw gi la tambàlee xeex ci sendikaa yi, bokk tamit ci bañkat yiñ doon woowe mawóyist laata muy fekki Séex Anta Jóob RND, di waxtaan ak moom ba gis-gisu àddinaam xaw cee soppeeku. Uséynoo ngiy wéy di bind ci yéenekaayi Senegaal yi, di jàngalewaale wolof. Bokk na yit ci ñi sos Céytu, di kurél guy tekki ci wolof ay téerey fent.

Bu weesoo Senegaal, mënees naa jënd sunuy téere ca Amerig, Meksig, Kanadaa ak Frãs. Ku leen soxla ci réew yi nu limul fii, mën naa jokkook nun